Tom King nie ma grosza przy duszy. By wykarmić rodzinę, musi wygrać ostatnią walkę, do której nie jest optymalnie przygotowany. W starciu z Sandelem, siłą młodości, może bazować tylko na wieloletnim doświadczeniu. Opowiadanie “Befsztyk” Jacka Londona, choć dotyczy boksu, to idealny przewodnik dla wszystkich nieodwracalnie dojrzałych sportowców. King daje rywalowi się wyszaleć. Wykorzystuje każdą sekundę, by odpoczywać, nie pozwalając na to przeciwnikowi. Gdy runda ma się ku końcowi, kieruje pojedynek do własnego narożnika, by momentalnie przycupnąć, zmuszając Sandela do marszu po przekątnej ringu. Z uśpienia budzi się jedynie na ułamki sekund, by zadawać potężne ciosy, a potem zbierać energię na kolejne.
Zobacz wideo Lewandowski, Świątek, Zmarzlik? Klaudia Zwolińska: To dla mnie szokujące!
Obserwowanie uczestnictwa Roberta Lewandowskiego w rywalizacji na najwyższym światowym poziomie zaczyna dostarczać tego właśnie rodzaju przyjemności. Mecz z Realem Madryt w finale Superpucharu Hiszpanii, w którym Hansi Flick pozwolił weteranowi wystąpić od pierwszej minuty, był pokazem kunsztu ergonomii ruchów. Nie sposób przeoczyć, jak różni się dziś gra Polaka od prezentowanej przez Erlinga Haalanda, który w świecie napastników byłby dziś odpowiednikiem londonowskiego Sandela. Albo Harry’ego Kane’a, który oprócz strzelania goli czasem wślizgami przerywa ataki rywali przy własnym polu karnym.
Robert Lewandowski. Klasyczny lis
Zawodników tak grających określa się zwykle lisami pola karnego, co wskazuje zarówno na ich spryt, jak i terytorium, w którym operują. Czasem, jak w przypadku Emiliano Butragueno, skojarzenie wędruje w kierunku sępa, padlinożercy, który sam nie upoluje, ale i tak się naje. Lewandowski miewał w karierze różne fazy. Poszczególni trenerzy, od Franciszka Smudy, przez Juergena Kloppa i Pepa Guardiolę, po Paulo Sousę, wykorzystywali jego umiejętności techniczne, grę tyłem do bramki, także poza polem karnym, co upodabniało go w pewnym stopniu do dzisiejszego Kane’a. Ale obecny Lewandowski to Filippo Inzaghi albo Ruud Van Nistelrooy trzeciej dekady XXI wieku. Zawodnik, którego obecność na boisku uzasadniają głównie gole.
Poprzednie wielkie drużyny Barcelony kogoś takiego nie miały. W tej największej, Guardiolowej, ofensywny tercet tworzyli Thierry Henry, Samuel Eto’o i Lionel Messi. Oprócz tego, że wybitni strzelcy, to jeszcze dryblerzy i kreatywni rozgrywający. W ostatniej, która zdobyła Ligę Mistrzów, z trenerem Luisem Enrique, przedni trójząb stanowili, obok Messiego, Neymar i Luis Suarez. Czyli podobne typy piłkarzy. Nawet jeśli Urugwajczyk był arcywydajnym źródłem goli, raczej nie zwykł znikać na długie minuty. Lewandowski we wciąż bardzo ekspansywnym stylu gry Barcelony bardziej się pojawia, niż jest.
Mało kontaktów, dużo strzałów
Dobrze było to widać w rozgrywanym w niedzielę w Arabii Saudyjskiej El Clasico. Kiedy Frenkie De Jong lub któryś z obrońców Barcelony zagrywali dłuższe podania za plecy obrońców Realu, ruszali do nich Fermin Lopez i Pedri, środkowi pomocnicy. Zadaniem Lewandowskiego w tego typu schematach było wyciąganie za sobą stoperów rywala poprzez ruch w stronę… własnej bramki. Zagrania, za które można było go chwalić, zwykle opierały się na jednym mądrym dotknięciu piłki. Podaniu w ciemno na skrzydło do Lamine’a Yamala, mimo ścisłego krycia ze strony obrońcy. Zgrania na ścianę do któregoś z partnerów. Z 661 podań wymienionych przez graczy Barcelony w niedzielny wieczór, do Lewandowskiego należało osiem. Do przeszło 800 kontaktów z piłką, jakie zanotowali gracze Flicka, Polak dołożył tylko 20. Jednocześnie jednak aż osiem z nich w polu karnym rywala, a cztery zakończone strzałami. Co oznacza, że aż 20 proc. wszystkich kontaktów z piłką Lewandowskiego było uderzeniami na bramkę. To bardzo wysoki odsetek. Polak w budowaniu akcji uczestniczył tylko marginalnie, ale w ich wykańczaniu był jak najbardziej widoczny. Niemiecki trener ogranicza aktywność Lewandowskiego do tego, co Polak potrafi absolutnie najlepiej.
Tak jak King w pojedynku u Londona przebłyski młodości i wigoru zostawiał sobie na szczególne momenty, tak u Lewandowskiego cudownie było to widać przy golu strzelonym w szalonej końcówce pierwszej połowy. Po mistrzowsku wbiegł w lukę między obrońcami, dobrym ruchem prosząc Pedriego o podanie. Gdyby czepiać się szczegółów, można uznać, że przyjęcie nie było idealne, ale nadrobił je dwoma dynamicznymi krokami tak, by jeszcze zdołać dziubnąć piłkę nad wychodzącym bramkarzem. Zlokalizowanie dziury w obronie, sprint, dwa kontakty, gol. Panie trenerze, melduję wykonanie zadania.
Robert Lewandowski. W szesnastce albo nigdzie
W trwającym sezonie zmienia się rola Lewandowskiego na boisku, ale też w drużynie. Napastnikiem pierwszego wyboru już tylko bywa. Młodszy Ferran Torres również strzela sporo, ale można go lepiej wykorzystać w grze kombinacyjnej oraz w pracy bez piłki. Nie spada jednak skuteczność Lewandowskiego. A jego umiejętność dochodzenia do sytuacji wzbija się wręcz na niewidziane dotąd poziomy. W meczu o Superpuchar Hiszpanii zmierzono mu jakość okazji wartych “jednego gola oczekiwanego” i dokładnie tyle strzelił. W całym sezonie ligowym doszedł do szans wycenianych przez algorytmy na dziewięć bramek i tyle właśnie ma. Od sierpnia w meczach La Liga oddał tylko trzy strzały spoza pola karnego, z czego dwa zostały zablokowane. Barcelona potrzebuje Lewandowskiego w szesnastce rywali. Tam stwarza mu dogodne okazje. A on ich nie marnuje.
Kiedy przeszło dekadę temu zaczęło się w futbolu przebijać do powszechnej świadomości pojęcie goli oczekiwanych, sugerujące, by na mecze patrzeć nie przez pryzmat bramek, które rzeczywiście padły, lecz jakości stworzonych sytuacji, najbardziej obrazoburczy wniosek zwolenników tej statystyki mówił, że między zawodnikami, nawet tymi z najwyższego poziomu, nie ma wielkiej różnicy w samej jakości wykończenia. Innymi słowy, większą sztuką jest znalezienie się w dogodnej sytuacji niż jej wykorzystanie. Kto regularnie dochodzi do dobrych szans, będzie strzelał gole. Kogo partnerzy nie znajdują piłką w dogodnych miejscach, nie będzie strzelał, choćby nie wiem, jak był dobry. Dało to oręż trenerom, którzy od zawsze próbowali przekonywać, że ich drużyny grały dobrze, a zabrakło im tylko goli.
Robert Lewandowski w Barcelonie. Prosty układ
Po ponad dekadzie skrupulatnego prowadzenia tego rodzaju statystyk przez wyspecjalizowane serwisy statystyczne, można uznać Lewandowskiego za modelowy przykład. Świat futbolu urodził w tym czasie kilka postaci wyraźnie “ogrywających” własne modele statystyczne. Kylian Mbappe strzelił w karierze ligowej 28 goli więcej niż “powinien”. Lionel Messi do momentu wyjazdu z Europy 33. Kane nawet 38. Ale już Haaland, uznawany za maszynę do strzelania goli, wyprzedza własny model tylko o dziesięć trafień, a Cristiano Ronaldo, czołowy strzelec w historii futbolu, o pięć. Podobnie Alexander Isak, którego Liverpool uczynił w lecie najdroższym klasycznym napastnikiem w historii futbolu, strzelił dotąd w karierze pięć goli mniej niż wskazywałaby na to jakość sytuacji, w których się znajdował. Żeby była jasność: to wciąż wybitny wynik. Obiegowa prawda głosiła przez lata, że napastnik, który wykorzystuje nawet połowę dobrych okazji, już jest bardzo dobry. Tacy, którzy w dłuższym okresie strzelają tyle goli, ile mają okazji, są warci po sto milionów euro.
Lewandowskiego nikt już na takie worki pieniędzy nie wycenia, a on sam walczy o nowy kontrakt w Barcelonie, czyli utrzymanie się na najwyższym europejskim szczeblu. Co najbardziej będzie przemawiało za tym, by z niego nie rezygnować, to właśnie długofalowa, a więc nieprzypadkowa wydajność. Odkąd portal Understat.com prowadzi pomiary, czyli od sezonu 2014/2015, Lewandowski strzelił w krajowych ligach 316 goli. A według modelu goli oczekiwanych doszedł w tym czasie do sytuacji wartych 320 trafień. Inaczej mówiąc, wykorzystał 98,7 proc. nadarzających się szans. Jak mówił Jan Urban na pierwszej konferencji prasowej w roli selekcjonera reprezentacji Polski, jeśli będzie się stwarzać sytuacje Robertowi Lewandowskiemu, on będzie strzelał gole. To było jasne postawienie oczekiwań: Lewandowski nie ma ciągnąć całej drużyny, nie ma jej nieść na barkach. Ona ma mu dać sytuacje, on jej gole. Dokładnie taki układ wzorcowo funkcjonuje w Barcelonie Flicka.
Książkowa wydajność Lewandowskiego
Szczególnie widać to w statystyce goli oczekiwanych na 90 minut, biorącej pod uwagę czas rzeczywiście spędzony przez zawodników na boisku. Lewandowski w tym sezonie ma fenomenalny wynik 1,19. Czyli do sytuacji, która według algorytmów powinna zakończyć się golem, dochodzi średnio co 75 minut. Takiego wyniku nie miał w żadnym sezonie w karierze. Nawet w tym zakończonym 41 golami w Bundeslidze, co oczywiście wynika także z tego, że wówczas zawsze grał pełne mecze. A że, jak już wiemy, nie ma problemów z wykańczaniem okazji – teraz, grając niewiele, strzela wiele. Spośród zawodników La Liga, którzy spędzili na boisku ponad 200 minut, Lewandowski jest pod tym względem najlepszy. Korzysta z tego, że gra w stwarzającej mnóstwo sytuacji Barcelonie. Ale i Barcelona korzysta z prostego układu, w którym Lewandowski w dogodnej okazji oznacza gola. Sam Polak, znając jego ambicje, pewnie chętnie grałby więcej. Patrząc chłodno, wydaje się, że nie mogło mu się trafić nic lepszego niż Flick zarządzający jesienią jego kariery.
W opowiadaniu Londona, mimo godnego podziwu kunsztu weterana, King przegrywa, bo w decydującym momencie jego ciosowi brakuje siły. Wścieka się, że to przez befsztyk, którego nie zjadł przed walką. Nie miał przecież pieniędzy, by optymalnie się przygotować. A że Robertowi Lewandowskiego optymalnych przygotowań nie brakuje, może czerpać garściami z mądrości zebranego przez lata doświadczenia. Dzięki temu w 2026 roku wciąż pasuje do towarzystwa Yamali i Bellinghamów tego świata. Nawet jeśli jego kunszt przejawia się już zupełnie inaczej.
