Podobną historię miała pani już okazję przeżyć przed rokiem w Radomiu podczas konfrontacji Polska – Ukraina. Wyzwala to emocje, które rozdzierają wewnętrznie?
Sandra Zaniewska: – Tak, takie konfrontujące. Po prostu mówię, że jeśli Marta gra, to oczywiście jestem za Martą. To zawodniczka, z którą pracuję, więc jest to normalne. A potem już mam takie myślenie, że niech wygrywa drużyna, która jest lepsza. Wiadomo, że serce jest w Polsce, to się nigdy nie zmieni.
Jeśli pracuje się w teamie danego zawodnika, to wiadomo, że działa się w jego interesie. I w gruncie rzeczy, przy takim meczu, pani interes nie jest do końca zbieżny z interesem reprezentacji Polski.
– Dokładnie. Jest to ciekawe i tak naprawdę zabawne, bo Ukraina miała możliwość grania z siedmioma innymi drużynami, a akurat trafiła znowu na Polskę. Jestem dopiero na dwóch Billie Jean King Cup z Martą i na obydwu gra przeciw Polsce. Na pewno jest to niespotykane, ale szczerze mówiąc lubię to, że grałyśmy w Gliwicach. Jestem w domu i spotkałam dużo osób, które znam, a nie widziałam ich przez bardzo długi czas.
Może zatem, biorąc to wszystko pod uwagę, zaistniał najlepszy dla pani scenariusz?
– W pewnym sensie tak. Generalnie miał to być tydzień, na którym mnie w ogóle miało nie być. Ale ponieważ jestem ze Śląska, więc Marta zapytała, czy chcę się pojawić. “No jasne, mogę być” – odparłam. Myślę, że jakby dziewczyny grały gdziekolwiek indziej, to by mnie nie było. Tak samo jak w zeszłym roku podczas finałów w Chinach.
“Sandra Zaniewska to obecnie jeden z najlepszych tenisowych trenerów młodego pokolenia na świecie” – podpisałaby się pani pod takim stwierdzeniem?
– Nigdy się nad tym nie zastanawiałam, ale na pewno takie mam ambicje i chciałabym być w tym gronie. Więc jeżeli jeszcze mnie w nim nie ma, to na pewno chciałabym tam być. Do tego dążę.
Ma pani 34 lata. Spotyka się pani z lekceważącym stosunkiem na zasadzie: “co ona może wiedzieć o trenowaniu?”.
– Już nie. Myślę, że na samym początku, jak byłam w pierwszej pracy z Petrą Martić, to trochę tak czułam. Ludzie za bardzo nie wiedzieli czy ja tutaj pracuję, jestem koleżanką, czy przyjechałam na turniej, żeby sobie pooglądać mecze. Na szczęście dla mnie wyniki Petry przyszły dość szybko, pięła się w rankingu od początku naszej współpracy, a w takich wypadkach wyniki mówią same za siebie.
A jest w gruncie rzeczy banalna odpowiedź na pytanie, dlaczego ten fach jest tak bardzo zdominowany przez męską myśl szkoleniową?
– Myślę, że takim największym czynnikiem, bym powiedziała, jest to, że kobiety po karierze tak naprawdę wolą chyba być więcej w domu. Skupiają się na rodzinie i sprawach, których nie mogły mieć w momencie jak grały. Mężczyźni nawet jak grają i mają rozkwit karier, równolegle mogą mieć dzieci, a niektóre żony jeszcze jeżdżą z nimi. Dla kobiet nie jest to możliwe, muszą skończyć grać albo zrobić sobie przerwę na dzieci. Uważam, że to w normalny sposób kreuje więcej mężczyzn. Fajnie, że to się zmienia i zawodniczki biorą pod uwagę fakt, że to jest możliwe, by pracować z kobietą-trenerką. Natomiast też nie można winić zawodniczek za to, że skoro wychowały się tylko z mężczyznami, to jest dla nich naturalne, że wolą mieć przy sobie mężczyznę, bo są do tego po prostu przyzwyczajone. I w pewnym sensie zawsze to działało, więc czemu to zaburzać.
Wasza współpraca z Martą Kostiuk rozpoczęła się w lipcu 2023 roku, zaraz po Wimbledonie. Gdzie jest sufit możliwości pani podopiecznej?
– Nie ma, nie ma (uśmiech). Tak jak widzimy, Marta jest świetną atletką. Dosłownie jest w stanie zrobić wszystko na korcie fizycznie. Ma piękne uderzenia technicznie. Wiadomo, że zawsze strona emocjonalna była dla niej chyba największą rzeczą, którą mogła poprawić. Myślę, że z roku na rok ona dorasta, zmienia się i poprawia się we wszystkich elementach. Twierdzę, że trzeba dać trochę czasu. Z jednej strony nieraz ludzie mówią, że Marta ma już 24 lata. I to jest prawda, nie wygrała Szlema, ani nie była w półfinale, a największy wynik, jaki zrobiła, to ćwierćfinał. Jednak myślę, że dla niej też tenis nie jest, jak dla niektórych osób, jedyną rzeczą, która byłaby dla niej najważniejsza, a nic innego by się nie liczyło. Marta taka nie jest. Ona po prostu ma inne rzeczy, które też są ważne dla niej w życiu, może nawet ważniejsze od tenisa. A tenis jest jej pracą. Ona na to patrzy w ten sposób, więc jest to troszeczkę inne podejście. Nie uważam, że skoro ma 24 lata, to może już nigdy nie wygrać Wielkiego Szlema. Ona naprawdę ma ku temu możliwości, ale nie jestem w stanie powiedzieć, czy do tego dojdzie. Najważniejsze, że idzie taką drogą, w której jest szczęśliwa.
Jak to jest z tą emocjonalną stroną Marty? W przeszłości mówiła, że inni trenerzy nie wykazywali zrozumienia, od razu była ganiona i krytykowana. Natomiast w pani znalazła przestrzeń i możliwość, by emocjonalność dalej ukazywać. Czy wobec tego chcecie ten aspekt pokonać, czy jednak nie do końca go poskromić?
– Ja uważam, że to, że ona jest emocjonalna, z jednej strony może jest jej słabością, ale również wielkim atutem. Pytanie jest tylko, jak ona wykorzystuje te emocje. Dlatego sama emocjonalność dla mnie nie jest problemem. Ma taki charakter, to część jej osobowości i myślę, że to jest fajne. Bo to znaczy, że jej zależy, bardzo chce i dużo zrobi do tego, żeby wygrać. Ona uwielbia rywalizację, nie tylko na koncie, uwielbia rywalizację wszędzie i zawsze chce wygrywać i to jest super. I te emocje po prostu pojawiają się wtedy, gdzie coś ma tak wielką cenę dla niej. Moim zdaniem nie chodzi o to, żeby te emocje zupełnie zabijać, tylko po prostu przestawić je na pozytywną stronę, bo one też mogą jej pomagać. Emocje nie muszą dołować, ale ona może je wykorzystać w taki sposób, który ją pociągnie do jeszcze większej walki. Ja od samego początku nigdy nie mówiłam jej, że to jest problem, który musimy rozwiązać. Tylko tłumaczyłam, że musimy to trochę przekształcić na to, żeby jej pomagało, a nie odbierało energię.
Gdy pani przejmowała Kostiuk, była notowana na 44. miejscu. Doszłyście dość szybko do miejsca “16”. To na razie jej najlepsze notowanie w karierze, najlepszym dla was sezonem był 2024 rok. Czego teraz brakuje Marcie, żeby móc kontynuować tego typu wyniki, nawiązać do “życiówki”, a nawet pójść wyżej?
– Myślę, że trochę powtarzalności w turniejach. Jak widzimy, Marta jest w stanie zagrać naprawdę dobrze jeden czy dwa turnieje, a potem jest trochę spadek. Wpływ ma na to bardzo wiele czynników, musielibyśmy tutaj bardzo długo dyskutować. Krótko mówiąc ona też jeszcze dorasta, zmienia się i poprawia, pod tym względem z roku na rok jest coraz lepiej. Przez pierwsze dwa lata bardzo dużo pracowaliśmy również nad zmianami technicznymi i taktycznymi. Teraz miałyśmy dopiero pierwsze takie przygotowanie do tego sezonu, gdzie nie musiałyśmy już robić wielu zmian. Bardziej panowało skupienie na taktycznej grze, mentalnym przygotowaniu do punktów i różnych wyników. Układałam treningi w taki sposób, żeby Marta była w stanie wybierać lepiej patrząc na wynik meczu i stawiać na lepsze rozwiązania. Przez to, że przygotowanie było troszeczkę inne, ja widzę, że nie musimy skupiać się już na tak podstawowych rzeczach, w jakie chodziło wcześniej. Jesteśmy na pewno bliżej tego teraz niż kiedykolwiek wcześniej.
Powiedziała pani, że atutem Marty jest to, że tenis nie jest jedyną aktywnością w jej życiu. Z jednej strony na pewno to pozwala zachować psychiczny i mentalny dobrostan. Jednak z drugiej strony tenis, generalnie sport zawodowy, wszedł na taki poziom, że wymagane jest zerojedynkowe “sfokusowanie”, co automatycznie niesamowicie drenuje psychikę sportowców. Widzimy ich zmagania, przerywanie karier i tak dalej. To chyba szalenie trudne, by znaleźć złoty środek.
– Tak, ten balans jest bardzo ciężki i na pewno jest inny dla każdego zawodnika. Dla Marty życie, nie tenis tylko po prostu życie, jest naprawdę ważne. Ona zawsze szukała tego balansu. Oczywiście dalej czasami go szuka, bo jest to sport, który wymaga wiele. Wymaga wiele wyrzeczeń i poświęcenia. Czasami ktoś źle się czuje, a jest akurat czas Wimbledonu czy innego Wielkiego Szlema, niestety trzeba to odsunąć na bok i mimo wszystko robić swoją pracę, bo te turnieje są tak ważne, że się ich nie odpuści. To jest koszt, który kiedyś trzeba będzie w jakiś sposób zapłacić.
– My w zeszłym roku skończyłyśmy sezon dość wcześnie po to, żeby Marta mogła mieć sześć tygodni przerwy. Wiedziałam, że ona tego potrzebuje, więc nie miałam problemu, by ją dostała, ale szczerze mówiąc podejmując tę decyzję sama siebie pytałam, czy to jest dobre i najtrafniejsze posunięcie, a może w jakiś sposób odbije się czkawką w kolejnym roku. Już w pierwszy dzień, jak wróciłyśmy do treningów, już wiedziałam, że to była dobra decyzja. Nieważne jak ten sezon pójdzie, to wiedziałam, że to była dobra decyzja dla Marty, jako osoby, a nie dla Marty jako tenisistki.
Co dzisiaj z punktu widzenia zawodniczek, w tym również Marty, najtrudniejsze do udźwignięcia? Są to przede wszystkim ambicje samego zawodnika, bardziej presja najbliższego otoczenia ludzi, szeroko pojętej opinii publicznej, czy publikacje dziennikarzy?
– Myślę, że to jest bardzo indywidualne. I to też może się zmieniać w zależności od tego, co się dzieje. Ale jeżeli jest taka jedna uniwersalna rzecz dla zawodników, co na pewno jest największym problemem, to jest po prostu kalendarz turniejowy, który jest… Tutaj nie ma zmiłuj, dosłownie nie ma zmiłuj! Jest bardzo ciężko zaplanować jakiekolwiek bloki treningowe. Co z tego, że gdzieś odpadniemy w pierwszej rundzie, skoro tego nie mieliśmy zaplanowanego, bo nastawieniem było spędzić całe 10-12 dni w rytmie startowym. Tym gorzej, gdy zaraz potem jest kolejny dwutygodniowy turniej, jak na przykład Indian Wells i Miami, czy tam Madryt i Rzym. I to jest najcięższe. Ten kalendarz nie daje przestrzeni do tego, żeby mieć większy balans. Coraz więcej zawodników szuka tego, żeby życie trochę zbalansować z pracą, żeby tenis nie był właśnie życiem, tylko bardziej pracą niż życiem.
Kiedyś powiedziała Pani takie zdanie: “Marta jest jak moja bliźniaczka, ale o 10 lat młodsza”. Czy to jest w dalszym ciągu aktualne, a może celowo trochę pani wychłodziła wasze stosunki, by relacja na linii zawodnik-trener była bardziej powiedzmy rygorystyczna?
– Nic nie zmieniałam. Jesteśmy bardzo podobne osobowościowo, mamy podobne poczucie humoru, jesteśmy też bardzo podobne z charakteru. Nie uważam, że to jest złe. Wprost przeciwnie, my dogadujemy się na wielu poziomach. To, że spędzamy ze sobą dosłownie więcej czasu niż z naszymi rodzinami świadczy, że jest w naszym teamie odpowiednia atmosfera. Problem byłby wtedy, gdyby na korcie coś było nie tak lub Marta by mnie nie słuchała i nie ufała. Tymczasem ona jest pod tym względem najlepszą zawodniczką, jaką miałam, bo czuję, że ufa mi w stu procentach. Słucha wszystkiego, co mówię i robi wszystko, co od niej wymagam. Rozmawiamy o rzeczach otwarcie, dlatego nie boję się nazywać wprost naszej relacji, bo działa na korcie i poza kortem.
Przyznała pani, że dając Marcie sześć tygodni odpoczynku, było zawahanie, jak w kwestii mentalnej zadziała na zawodniczkę. Czy w teamie macie psychologa?
– Tak, Marta współpracuje z psychologiem, ale jest to bardziej pomoc związana z rzeczami życiowymi niż stricte sportowymi.
Zabieracie nieraz psychologa na turnieje?
– Nie, zupełnie nie. Pani psycholog jest cały czas w domu w Ukrainie i Marta po prostu rozmawia z nią przez telefon.
Są to działania zaplanowane wcześniej, czy bardziej reakcyjne?
– Myślę, że bardziej reakcyjne, dlatego że z tym trybem niestety ciężko cokolwiek zaplanować. Wiele rzeczy jest zmiennych.
Już kiedyś była pani pytana o ewentualną gotowość do pracy z Igą Świątek, gdy byliśmy jeszcze na etapie odejścia Tomasza Wiktorowskiego. Czy w bieżącej historii pojawiło się choćby wstępne sondowanie ze strony zawodniczki lub kogoś z jej otoczenia na zasadzie: “a jakby to było, jakbyśmy spróbowali z Sandrą”.
– Ja nigdy nie dostałam kontaktu ze strony Igi, więc nie wiem. Nikt nigdy ze mną się nie skontaktował.
Liczyła pani po cichu, że być może to jest ten moment?
– Szczerze mówiąc nie, dlatego że cały czas pracuję z Martą. A jeśli jestem z zawodniczką, to nie myślę o innych i tym, co potencjalnie mogłoby się stać.
W ubiegłym roku w rozmowie ze sport.tvp.pl powiedziała pani takie słowa: “Dla mnie jako człowieka byłoby dużym faux-pas, jeśli zostawiłabym nie tylko Martę, ale kogokolwiek, by iść pracować z kimś innym. Nie mogłabym wtedy spać spokojnie”. Mocny akcent na lojalność.
– Dla mnie jest to normalne, jestem po prostu taką osobą. Wiadomo, że czasami rzeczy się kończą, ale nie wydaje mi się, że kiedyś skończyłabym współpracę z kimś po to, żeby iść do kogoś innego. Mogłabym oczywiście jakiś etap zakończyć, jeżeli coś by nie działało i potem pracować z kimś innym, ale nie na tej zasadzie. Czyli dostaję inną ofertę albo nawet lepszą ofertę i idę do kogoś innego. To po prostu nie ja.
To pytanie też ma kontekst, bo według słów francuskiego tenisisty Giovanniego Mpetshima Perricarda dokładnie tak postąpił nowy trener Igi Francisco Roig. Jeszcze podczas Sunshine Double Hiszpan był widziany przy tym zawodniku. “Nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałem. To było bardzo zaskakujące i byłem rozczarowany. Miało to potrwać przynajmniej do sezonu na trawie. To bezwzględny świat” – skomentował w rozmowie z “L’Equipe”.
– No tak, zdarza się i jest to dookoła nas. Ja nie chcę żyć w takim świecie, więc po prostu próbuję przynajmniej sobie kreować innych.
A to trudne, prawda?
– Dla mnie to jest po prostu normalna, ludzka rzecz, którą nie tylko wyobrażam sobie w tenisie. W wielu zawodach czy biznesach są ludzie lojalni, mniej lojalni oraz tacy, którzy są w ogóle nielojalni. Taki po prostu jest świat, a pytanie brzmi, jaki kto chce w nim być. Ja wiem, jaka ja chcę być i taka jestem.
Może to tylko tak łatwo się mówi. Wyobraźmy sobie, że dostaje pani ofertę od Aryny Sabalenki, Jeleny Rybakiny lub wspomnianej Igi. Może takie propozycje zmieniają percepcję i człowiek zaczyna sobie wszystko relatywizować, nawet swoje zasady?
– Oczywiście na pewno dla każdego byłoby to kuszące i mocno działa na ego. W momencie, gdy zawodniczka z czołówki kontraktuje jakiegokolwiek trenera, jest to potwierdzenie tego, że ten trener jest fachowcem. Jednak dla mnie, w moich myślach, byłby to cały czas powrót do moich wartości. Wartości są dla mnie ważne i ważniejsze jest dla mnie, żeby spać spokojnie i czuć się ze sobą dobrze niż wziąć okazję osiągnięcia czegoś większego lub zarobienia więcej pieniędzy, cokolwiek by to było, mając jednocześnie poczucie, że kogoś się zostawiło i skrzywdziło. To po prostu nie ja. Też nie oceniam, jeżeli ludzie to robią, to ich sumienia i wybory. Dla mnie najistotniejsze, by czuć się dobrze ze sobą i chcę podejmować takie wybory, które na to pozwolą.
Jeden, dwa, może trzy największe atuty w arsenale Marty Kostiuk to…?
– Numer jeden jej fizyczność, dwa agresywność i trzy inteligencja tenisowa.
To ostatnie ważne.
– Ważne, mega ważne. Czasami, szczerze mówiąc, przeszkadza, bo po prostu widzi trochę za dużo opcji, czyli do wyboru kilka możliwości. Zresztą dużo pracowałyśmy właśnie nad tym, żeby to w pewnym sensie trochę ograniczyć. Nie po to, żeby stała się głupsza na korcie, bo oczywiście nie o to chodzi, ale żeby miała troszeczkę mniej w głowie jeżeli chodzi o możliwości i wybory. Czasami mamy dyskusje na temat jakiegoś punktu i ja mówię “mogłaś tę piłkę zagrać na przykład po linii”, a Marta odpowiada: “tak, ale ja pomyślałam, że mogłabym ją zagrać szybko w środek i to też by było dobre lub otworzyć krótkim crossem”. Tak, to prawda, kilka dobrych opcji było do wyboru, ale musimy patrzeć trzy piłki do przodu. A dzięki temu, że ona jest tak dobra fizycznie, wie, że nawet jak nie zagra idealnego uderzenia, to i tak może to wybiegać do następnej piłki. Zatem wciąż ma szansę wrócić do wymiany i skonstruować ją jeszcze raz, więc czasami za dużo opcji. Obecnie nie pracujemy nad rozszerzeniem jej opcji, tylko nad zmniejszeniem ich.
Krótko mówiąc celem jest zautomatyzowanie najlepszych opcji?
– Idealnie to pan określił. Żeby zawodniczka nie musiała myśleć, tylko uderzenia same leciały jej z rakiety.
Z kolei patrząc na Igę Świątek, co postrzega pani za jej największy skarb?
– Myślę, że u Igi jest to na pewno jej fizyczność i agresywność, ale u niej na równi podkreśliłabym mentalność. To jaka może być skupiona na korcie, jak po prostu idzie po swoje. To jest niesamowite i myślę, że zawodniczki będąc po drugiej stronie kortu naprawdę czują i to tak jakby powoduje, że płycej oddychają (uśmiech).
A w ostatnim czasie z kolei nie czują bardziej tego, że można Igę trochę zagotować? Czy na tej do niedawna jej olbrzymiej przewadze można obecnie trochę ugrać?
– Sądzę, że po prostu Iga troszeczkę więcej psuje. A wiadomo, że w takim momencie, gdy zawodnik sam więcej psuje i popełnia więcej błędów, zaczyna więcej myśleć na korcie, bo musi znaleźć sposób na to, żeby tych błędów robić mniej. Wtedy się frustruje, co zmienia dynamikę. Jednak myślę, że trzeba na to spojrzeć inaczej. Patrzyliśmy na to wszystko, co Iga osiągnęła i wszyscy mówili: “wow, niesamowicie, super, ekstra” i stało się to tak normalne, że teraz gra troszeczkę gorzej i wszyscy myślą, że to jest koniec świata. A ja uważam, że to jest po prostu cykl bycia człowiekiem, dosłownie. To jest normalne i czy to by przyszło teraz, czy kiedykolwiek później, to musiało kiedyś przyjść. Bowiem nikt nie jest na takim topie do końca swojego życia i cały czas. To jest realnie niemożliwe, można to robić długo.
– To widzimy nie tylko po Idze, ale wcześniej także po Novaku Djokoviciu. Każdy jest tylko człowiekiem, więc jakiś tam spadek przychodzi prędzej czy później. To też jest normalne, nie znaczy, że to jest koniec świata. Po prostu to oznacza, że trzeba znaleźć nowe sposoby na to, żeby znowu tam wejść.
W naturalny sposób, gdy idzie trochę słabiej szuka się powodów i próbuje dopatrywać przyczyn. Ale zwróciła pani uwagę na pewną absurdalność, bo pytanie jak duża część opinii publicznej byłaby zadowolona z gry Igi dopiero w momencie, gdyby znów wróciła do roli dominatorki i seryjnego wygrywania, a przy tym śrubowania światowych rekordów.
– Tak to wygląda, bo też Iga do tego swoich kibiców przyzwyczaiła, lecz oczekiwanie czegoś takiego od sportowca do końca nie jest fair. Mnie jest o wiele łatwiej mówić, bo nie jestem zawodniczką, do której te wszystkie komentarze są kierowane, więc jest mi łatwiej patrzeć przez palce.
– Umówmy się, w większości najbardziej zajadli są ludzie, którzy nigdy nie grali, a na tym poziomie już na pewno nigdy nie grali. Tymczasem wypowiadają się bardzo kategorycznie dosłownie z kanapy oglądając mecze w telewizji. Ja mam trochę taki pogląd, że jeżeli ktoś tam nie był i sam nie dotknął takiego poziomu, to choć rozumiem, że każdy może mieć swoją opinię i i nie mam z tym żadnego problemu, tak pewne wypowiedzi mogą być trochę bardziej dyplomatyczne. Bo internet jest tak otwarty, że pewne rzeczy dochodzą do zawodników, a ci zawodnicy też są tylko ludźmi. Fajnie, że ludzie siedzą na kanapie i oglądają mecze w telewizji, super jeśli kibicują, ale powinno być trochę więcej pozytywności poprzez patrzenie na zawodników jak na ludzi, a nie jak na maszynę.
Bycie globalną, a nawet krajową gwiazdą w sporcie, w dużym sporcie, którym żyją miliony kibiców, to nieprawdopodobny mentalny wysysacz.
– Tak. I ogromna presja. W ogóle nie życzyłabym tego nikomu i też sama bym nie chciała tego chyba na siebie, bo jest bardzo dużo do dźwignięcia i życie kompletnie zmienia się. Więc to, że te dziewczyny, czy Iga, czy Sabalenka, czy ktokolwiek inny odnoszą takie sukcesy, jest świetne, bo oczywiście spełniają swoje marzenia, ale to wiąże się z dużym kosztem z innej strony. Ludzie często mówią: “no dobra, fajni
