Nawrocki też się podpisał. To już się dzieje na całym świecie

Kryptowaluty, giełda, transfery piłkarskie – hazard stał się codziennością życia publicznego

Hazard dawno przestał być domeną kasyn i punktów bukmacherskich. Dziś przenika niemal każdą sferę życia społecznego – od inwestowania, przez sport, aż po politykę. Co więcej, sami bukmacherzy nie tylko świetnie odnajdują się w tej rzeczywistości, ale coraz śmielej wchodzą do świata władzy.

Pod koniec ubiegłego roku popularny podcast „Dwie lewe ręce” opublikował odcinek zatytułowany „Witajcie w globalnym kasynie, czyli nasze przepowiednie na rok 2026”. Jakub Dymek i Marcin Giełzak rozmawiali w nim o zjawisku, które w krajach anglosaskich analizowane jest już od dłuższego czasu: o coraz powszechniejszym hazardowym podejściu do gospodarki, polityki i decyzji publicznych. Nie chodzi wyłącznie o branżę hazardową sensu stricto, lecz o logikę ryzyka, spekulacji i gry va banque, która stała się nową normą.

Polityka jak gra w tchórza

Najbardziej jaskrawym symbolem tej tendencji pozostaje Donald Trump – były właściciel kasyn, który politykę prowadzi dokładnie tak, jakby siedział przy stole hazardowym. Widać to chociażby na przykładzie ceł nakładanych na towary importowane do Stanów Zjednoczonych. Gdy ogłaszał ich wysokość, ekonomiści przecierali oczy ze zdumienia, pytając, skąd wzięły się te liczby i czy mają jakiekolwiek uzasadnienie ekonomiczne.

Tyle że sens ekonomiczny nie był tu kluczowy. Liczyła się reakcja drugiej strony. Trump zachowywał się jak uczestnik gry w tchórza: rozpędzał samochód do maksimum i sprawdzał, kto pierwszy skręci. Nie chodziło o to, czy to się „opłaca”, lecz o to, kto mrugnie.

Trump jest jednak bardziej skutkiem niż przyczyną szerszego procesu. Globalne giełdy coraz częściej przypominają kasyna, w których „inwestorzy” obstawiają krótkoterminowe wzrosty i spadki kursów, zamiast realnie uczestniczyć w rozwoju firm i ich zyskach. Podobną logiką rządzą się kryptowaluty – aktywa o wartości czysto umownej, oderwanej od realnej gospodarki. W Polsce ich regulację zawetował prezydent Karol Nawrocki, mimo że ryzyko kolejnej spekulacyjnej bańki jest oczywiste i powszechnie dostrzegane.

Poufna wiedza i szybkie pieniądze

Hazardowa polityka to nie tylko abstrakcyjne decyzje makroekonomiczne, ale też bardzo konkretne pieniądze trafiające do kieszeni wtajemniczonych. Gdy Trump czasowo zawiesił 125-procentowe cła na towary z Chin, natychmiast pojawiły się oskarżenia, że osoby znające decyzję przed jej oficjalnym ogłoszeniem mogły zarobić fortuny na giełdzie.

Podobny skandal wybuchł w Wielkiej Brytanii. Ujawniono, że kilku posłów Partii Konserwatywnej, urzędników oraz funkcjonariuszy ochrony rządu obstawiło u bukmacherów termin przedterminowych wyborów parlamentarnych. Gwarancją wygranej była wiedza o decyzji premiera Rishiego Sunaka, zanim ta została upubliczniona. Łącznie aż 15 osób ma stanąć przed sądem pod zarzutem wykorzystania informacji poufnych.

Bukmacherzy odkrywają politykę

To jednak zaledwie przedsmak tego, co może nadejść. W Stanach Zjednoczonych rynek zakładów politycznych dopiero się rozwija, a już osiąga gigantyczną skalę. Na platformach Kalshi i Polymarket na wynik wyborów na burmistrza Nowego Jorku postawiono – według szacunków – około pół miliarda dolarów.

Co więcej, notowania bukmacherskie zaczęły być traktowane niemal jak sondaże opinii publicznej. Podczas jednego z wywiadów Zohran Mamdani, późniejszy zwycięzca wyborów, usłyszał, że według Kalshi ma aż 92 procent szans na wygraną. Odpowiedział anegdotą: po latach zadzwonił do niego kolega z liceum tylko po to, by powiedzieć: „Stary, postawiłem na ciebie tysiąc dolarów, nie zawiedź mnie”.

John Herrman z „New York Magazine” stawia w tym kontekście fundamentalne pytanie: czy hazard pożre media polityczne tak samo, jak wcześniej zdominował media sportowe? W USA jeszcze do 2018 roku obowiązywał federalny zakaz zakładów sportowych (z wyjątkiem Nevady). Po wyroku Sądu Najwyższego reklamy bukmacherów, kursy i prognozy stały się nieodłącznym elementem transmisji sportowych. ESPN – największa sportowa stacja w kraju – uruchomiła własnego bukmachera ESPN Bet, a FanDuel przejął sieć lokalnych telewizji sportowych, zmieniając ich nazwę na FanDuel Sports.

Piłkarskie transfery – ruletka milionów

Duch hazardu przenika sport także w inny sposób. Szczególnie w europejskiej piłce nożnej, gdzie kondycja finansowa klubów wprost zależy od wyników sportowych. Ryzyko jest tu wpisane w sam model funkcjonowania.

Najlepszym przykładem pozostaje FC Barcelona. Tzw. „dźwignie finansowe” zastosowane przez prezydenta Joana Laportę były klasyczną grą va banque. Ryzykując przyszłość klubu, postawił na kosztowne transfery – w tym Roberta Lewandowskiego – by utrzymać Barcelonę w światowej czołówce. Na razie hazard się opłacił: sukcesy sportowe i bramki Polaka pozwoliły klubowi wciąż generować setki milionów euro. Równowaga finansowa pozostaje jednak wyjątkowo krucha.

Laporta dla jednych jest wizjonerem i bohaterem, dla innych symbolem niebezpiecznej lekkomyślności. Z kolei Javier Tebas, szef La Liga, który od lat pilnuje finansowych reguł i ogranicza rozrzutność klubów, przez kibiców bywa nazywany „szkodnikiem”. Paradoks polega na tym, że to on próbuje uchronić ligę przed zamienieniem się w kasyno prowadzące prosto do bankructw.

Polskie kasyno piłkarskie

Również w Polsce nie brakuje przykładów ryzykownych decyzji właścicieli klubów. Najbardziej znanym pozostaje Bogusław Cupiał, który w piłkarskiej ruletce stracił ponad 100 milionów złotych, zanim oddał Wisłę Kraków praktycznie za bezcen. Kupował najlepszych piłkarzy w kraju, inwestował ogromne środki, a mimo to nigdy nie zdołał doprowadzić klubu do upragnionego awansu do Ligi Mistrzów.

Mimo tej porażki jego metoda wciąż działa na wyobraźnię kibiców. Transfery, kolejne transfery i jeszcze więcej transferów – tego oczekują trybuny. Tymczasem w realiach finansowych polskich klubów znalezienie zawodnika, który realnie odmieni losy drużyny, bywa równie prawdopodobne jak trafienie głównej wygranej w ruletce.

Hazard przestał być marginesem. Stał się językiem, w którym opisujemy dziś gospodarkę, politykę i sport. I nic nie wskazuje na to, byśmy mieli szybko odejść od stołu.